Η κυρία Βενετία Σιώντα έχει
σπουδάσει Επιστήμες Αγωγής και είναι
Πολιτισμιολόγος. Έχει μελετήσει ιδιαίτερα τις θεωρητικές, ερευνητικές και
διδακτικές προσεγγίσεις στην ιστορία, και έχει στο ιστορικό της πολλές διακρίσεις
για το λογοτεχνικό της έργο.
Τα δύο της βιβλία, ΧΡΟΝΙΚΟΙ
ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ, έχουν σαν περιεχόμενο την ιστορία της Ελλάδας, αποτυπωμένη όχι
μόνο φωτογραφικά αλλά και σε στίχους. Οι στίχοι, όπως και το φωτογραφικό υλικό,
αναδίδουν την αγάπη της συγγραφέως για την ιστορία, και ιδιαίτερα την αρχαία
Ελλάδα. Ο προβληματισμός της αφορά την διάσταση του χρόνου, ιστορικού αλλά και
εσωτερικού. Τί είναι ο χρόνος; Πώς συνδέεται με την ιστορία; Στο 1ο βιβλίο η
συγγραφέας δίνει έμφαση στην θεωρία για τον χρόνο παραθέτοντας σκέψεις και
ιδέες μέσα από θαυμάσιους στίχους. Στο 2ο βιβλίο έρχεται στο προσκήνιο η πράξη.
Πώς στέκεται ο άνθρωπος απέναντι στην ιστορικότητά του; Η πράξη του τι
καταμαρτυρεί; Το παρόν έργο περιγράφει έναν ακρωτηριασμό της ελληνικής ιστορίας
και στην πλήρη έλλειψη σεβασμού της. Σε αυτό το πλαίσιο, μέσα από αποφθέγματα
και φωτογραφίες, μέσα από στίχους γραμμένους σε θαυμάσια ελληνική γλώσσα και
μέσα από ποίηση χαϊκού, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην αρπαγή των μαρμάρινων
γλυπτών του Παρθενώνα από τον Έλγιν, πράξη που ακόμη δεν έχει αποκατασταθεί. Η
αποκατάσταση παραμένει ζητούμενο.
Από το “ες έδαφος φέρειν” μέχρι
την σύγχρονη αυτή αρπαγή, ο ελληνισμός υφίσταται μια καταλήστευση της
πολιτιστικής του κληρονομιάς, κάτι που πονάει βαθύτατα της συγγραφέα του
παρόντος έργου.
Όσον αφορά το
περιεχόμενο του πρώτου τόμου: Ο Χρονικός Προσανατολισμός αφορά τον
αναγνώστη του παρόντος και του μέλλοντος, που πρέπει να απαρτιώσει μέσα του το
παρελθόν του ως άνθρωπος και μάλιστα ως Έλληνας άνθρωπος: “Σώμα του
παρελθόντος εμείς, του παρόντος τα στήθη εμείς, βλέμμα του μέλλοντος εμείς”.
Είμαστε το σώμα του παρελθόντος, που το κληρονομούμε από αμέτρητες γενιές
προγόνων που βγαίνουν μέσα από τους δικούς τους προγόνους, προτάσσουμε τα στήθη
μας στη ζωή του παρόντος, αλλά το βλέμμα μας προεκτείνεται στο μέλλον. Τι
θαυμάσια απεικόνιση του ανθρώπου! Η διαπλοκή του χρόνου μέσα στον ψυχισμό είναι
ανάγλυφη και σε άλλους στίχους, όπως “.. πέλαγα συμφραζόμενα σύγχρονα
τεκταινόμενα/συγχρονισμένη μέθοδος για πεπραγμένα επόμενα…”. Η λέξη
πεπραγμένα αναφέρεται σε παρελθόντα χρόνο, κι όμως, στον στίχο της συγγραφέως
αφορά το μέλλον, τα “επόμενα”. Πόσο επηρεάζεται ο πολιτισμένος άνθρωπος από την
κληρονομιά του που έρχεται σαν βίωμα στην ζωή του μέσα από την ανατροφή και την
περιρρέουσα ατμόσφαιρα στην οποία διαμορφώνεται από παιδί! Έτσι προσφέρεται στον αναγνώστη ο
προβληματισμός της συγγραφέως για τον χρόνο, αφού “… ρέουσες οι εποχές
θαρρείς,/ για να δοκιμαστείς εσύ στου χρόνου τον τροχό μπορείς”.
Έτσι αιτιολογείται ίσως και η
αγάπη της για την ιστορία.
Η άποψη της Βενετίας Σιώντα για
την εξέλιξη στον χρόνο περιγράφεται με φωτεινές ελληνικότατες εικόνες, όπως
φαίνεται μέσα από στίχους σαν “ασβεστωμένα από φως τα σπίτια” και “ανάγλυφα/θεμελιώσαμε
/της Ελλάδας σκέψεις”. Μέσα σε αυτά τα σπίτια κατοικεί ο εξελισσόμενος
άνθρωπος, που είναι κληρονόμος του παρελθόντος στο σήμερα, διαμορφώνοντας
δημιουργικά το μέλλον, “λόφος ελεύθερης ματιάς για μέλλοντες με
φόρα/παράστημα ως τα ύψη του να έχεις ανηφόρα”. Όπως λέει, “μυστήριος
αρπιστής της ζωής ο άνθρωπος”.
Συχνά η συγγραφέας καταφέρνει να
διατηρήσει εναργές το ενδιαφέρον του αναγνώστη εκπλήσσοντας με δυνατά οξύμωρα
που παραπέμπουν σε μια ιδιότυπη αντίληψη του χρόνου, όπως “ανεβασιές κρατάμε
κατηφόρας”, ή αντιθέσεις που κεντρίζουν το σκέπτεσθαι όπως “άβυσσος οι
θύελλες του Ποσειδώνα/ κι ο Ποσειδώνας θύελλα στα βάθη”. Θύελλα στα βαθιά
νερά του ανθρώπινου ψυχισμού, που είναι άβυθα, ή που το βύθος τους παραμένει
αδύνατο να καταμετρηθεί, αφού “σκοτεινή σπηλιά το εντός του ανθρώπου/άδυτο”.
Πόσο αληθινό!
Η Βενετία Σιώντα αναφέρεται στον
Άνθρωπο, στον Έλληνα, αλλά και πιο ιδιαίτερα στην Γυναίκα, που την βλέπει “ορθή/απλή/λιτή/απέραντη”
και την παροτρύνει “εργάνη γίνε”. Είναι η γυναίκα σύντροφος αλλά και η
γυναίκα μάνα και τροφός που ανατρέφει την επόμενη γενιά στον Χρόνο.
Το πρώτο βιβλίο κλείνει με τις
διασταυρώσεις και στροφές “του φυλλοβόλου χρόνου”, του χρόνου που
συνδέσει το παρελθόν που φέρουμε μέσα μας στο παρόν, και το μέλλον που
διαμορφώνουμε σήμερα ως άνθρωποι. Γιατί τελικά ο Χρόνος είναι ένας, αφού “αρκεί/σε
όλα τα αύριο/ να ανθίζεις τις πράξεις”.
Και πάμε στον τόμο της πράξης.
Όσον αφορά το
περιεχόμενο του δεύτερου τόμου: Πώς αποτυπώνεται στην πράξη του
Ανθρώπου η διάσταση Χρόνος; Όπως μας λέει η Βενετία Σιώντα σε ένα από τα χαϊκού
του τόμου, “Παρελθόν, Παρόν/ και Μέλλον, το τρίφυλλο/χρονοτρίφυλλο”. Ο
χρόνος είναι τελικά ένας. Τρία φύλλα, ένα τριφύλλι. Φέρουμε μέσα μας το
παρελθόν μας, η πράξη το περιέχει τώρα, και η πράξη αυτή διαμορφώνει το μέλλον.
“Τα κύματα οι αναβαθμοί, σ’ ασίγαστα παλλόμενα/δοκιμασμένη η μέθοδος για
πεπραγμένα επόμενα”. Έτσι βλέπει η συγγραφέας πως ο άνθρωπος δοκιμάζεται “στου
χρόνου τον τροχό”: στην πράξη. Εξάλλου, όπως επισημαίνει, “Ιθάκη
είναι, ότι ο ίδιος είσαι”. Η πράξη έχει αναμφίβολα μια χρονική διάσταση,
όπως επισημαίνει σε έναν στίχο της η Βενετία Σιώντα: “να τα ονομάσεις
πράξεις στο μετά”. Μόνο μετά μπορείς να μιλήσεις για πράξη. Όμως η πράξη
αυτή διαμορφώνει το τώρα και το μέλλον. Γι αυτό και ο χρόνος είναι ένας. Ένα
τρίφυλλο χρονοτρίφυλλο.
Μέσα από τα πεπραγμένα έρχεται να
αποδειχτεί το αν ο Άνθρωπος τιμά τις διαχρονικές αξίες, “Φίλος πραγματικός,
αληθινός, απέδειξε την αξία εξαίσιας φιλίας”. Η ζωή στην πράξη δύσκολη για
να την ζεις με αξία, αφού “δεν θέλεις έλη και λιμνάζοντα νερά/δεν θέλεις την
γλυφή, την άνυδρη ζωή/ συλλάβισε κόκκο με κόκκο αιχμηρό/το ακατέργαστο
αλάτι/σμίλη από της θάλασσας το άτι”. Η σμίλη στην πράξη, για την Βενετία
Σιώντου, βρίσκεται στα χέρια του Χρόνου σμιλευτή που σε σμιλεύει όπως τους
βράχους το αλατισμένο κύμα, κι “εσύ το ριζοβράχι στα ριζά της θάλασσας”.
Στον τόμο για την πράξη φυσικά
γίνεται αναφορά και στην πράξη της αφαίρεσης, στην αφαίρεση των αρχαιοτήτων,
στην αρπαγή των γλυπτών της Ακρόπολης από τον Έλγιν και την σύζυγό του. Ο πόνος
της αρπαγής ακολουθεί τον νεοέλληνα μέσα από τους τελευταίους αιώνες. Ο τόνος
της συγγραφέως σε αυτό το θέμα γίνεται ενίοτε καυστικός, προδίδοντας τον πόνο
της για την αφαίρεση αυτή. Εξάλλου, όπως γράφει για την επανένωση των γλυπτών
ως πράξη ολότητας, “δομικά σωστό το αρχικά προορισμένο”.
Στον τόμο αυτό οι στίχοι
συνεχίζουν να είναι γεμάτοι με ελληνικό φως, θάλασσα και αλάτι, περιγράφοντας
με αυτούς τους όρους την ιστορικότητα του ανθρώπου σε μια ζωντανή πράξη βίου: “με
το κύμα/ να τη μετράς τη θάλασσα/λευκό κοχύλι είσαι/των αντικρυστών κυμάτων/η
κιμωλία του σεντονιασμένου άσπρου/κύμα στο μαυροπίνακα του βάθους, το καρφωμένο
φάσμα κυανό του ουρανού”. Το ίδιο ελληνικό ηλιοθάλασσο χρωματίζει και το
πλήθος των χαϊκού που περιέχονται σε αυτό τον τόμο, όπως “ροή το μέλλον/σε
ωκεανούς ήλιων/σταγόνα εσύ” και “ποιός φτερουγίζει/το φως του μέλλοντος
τα/καραβόπανα”. Με τέτοιες εικόνες μιλά η Βενετία Σιώντα για τον Χρόνο και
την ιστορικότητα. Κι αν η Ελλάδα είναι ληστεμένη καθώς η άμμος κυλά στην “Κλεψύδρα
χρόνων”, δεν παύει να αναζητά να ξαναγίνει ολόκληρη.
Εν κατακλείδι, όπως επισημαίνει η
συγγραφέας στο τελευταίο ποίημα του τόμου, “η ιστορία δεν είναι tabula raza/ είν’ εμπειρία
βιωμένη σε ροή πραγμάτων”. Βιωμένη, “απ’ του προτού τη
θύμηση/ως του μετά τη μύηση”. Ο Έλληνας πρέπει να ενωθεί με τα έργα της
πολιτιστικής του κληρονομιάς, γιατί μέσα του βαθιά φέρει το παρελθόν του και το
βλέμμα του ατενίζει το μέλλον διαμορφώνοντάς το. Επειδή “αυξάνεσαι στο
αύριο. Στο χθες πολυταξίδεψες”.
ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ